Sztuka starożytnego Egiptu: kanon proporcji, płaskorzeźb i estetyki

1. Filozofia sztuki: aspekt rzeczywistości a perspektywa

Współczesnemu widzowi uwarunkowanemu sztuką renesansu postacie starożytnego Egiptu mogą wydawać się sztywne, płaskie lub anatomicznie zniekształcone: głowy zwrócone z profilu, podczas gdy oko patrzy prosto przed siebie; ramiona ustawione prosto w stronę widza, biodra, nogi i stopy zwrócone na boki.

W teorii egiptologicznej nie wynikało to z niemożności wydobycia naturalnej głębi, ale raczej z celowego zastosowaniaReprezentacja aspektu (تمثيل المظاهر المتكاملة), koncepcyjnie zainicjowany przez historyka sztuki Heinricha Schäfera:

• Perspektywa a aspekt: ​​Perspektywa rejestruje sposób, w jaki obiekt wydaje się obserwatorowi z pojedynczego, ulotnego i subiektywnego punktu widzenia, w ułamku sekundy. Sztuka aspektowa przedstawia przedmiot jakonaprawdę i trwale jest—połączyć każdy element pod kątem najpełniejszego i charakterystycznego punktu diagnostycznego;
• Synteza anatomiczna:Ludzka twarz jest bardziej rozpoznawalna z profilu, ale ludzkie oko jest bardziej wyraziste i kompletne, gdy patrzy się na nie z przodu; Tułów i szerokie ramiona ujawniają całą swoją siłę fizyczną, patrząc z przodu, podczas gdy nogi i stopy podczas chodzenia pokazują swoją muskulaturę i ruch, patrząc z boku z widocznym łukiem;
• Cel wieczności:Sztuka egipska była funkcjonalna i magiczna, a nie dekoracyjna. Ponieważ płaskorzeźba na ścianie grobowca miała w magiczny sposób zatrzymać duszę zmarłego (Ka) na zawsze, pokazanie kogoś w perspektywie trzech czwartych z jedną ręką skróconą w perspektywie lub ukrytą za ciałem groziłoby wskrzeszeniem duszy do wieczności bez ramienia. Do biologicznego zmartwychwstania wymagana była integralność.

2. Kanon proporcji: siatka matematyczna 18 kwadratów

Spójność egipskiej sztuki przez tysiące lat była zarządzana przez dokładny system siatki matematycznej znany jakoKanon proporcji (قانون النسب الرياضية):

• Linie siatki od 1 do 5:Stopa, kostka i łydka (kolano ustawione w linii 6);
• Linia siatki od 6 do 12:Udo i miednica (dolna krawędź pośladków na linii 9; talia i pępek na linii 11);
• Linie siatki od 12 do 16:Klatka piersiowa, klatka piersiowa i sutki (szerokość pach i ramion w 16. linii);
• Linia siatki od 16 do 18:Szyja, broda i twarz (nasada nosa na linii 17; linia włosów na linii 18);
• Jednostka miary:Każdy pojedynczy kwadrat odpowiadał dokładnie szerokości pięści zmarłego (łącznie z zamkniętym kciukiem), co oznacza, że ​​ciało ludzkie miało wysokość 18 zaciśniętych pięści;
• Reforma 21 placów z późnego okresu (dynastia XXVI):W okresie renesansu saitów (ok. 664 p.n.e.) egipscy artyści zmienili kanon, przechodząc doSiatka 21 kwadratówmierzone od ziemi do poziomu oczu, tworząc dłuższe, smukłe postacie naśladujące klasyczne proporcje Starego Państwa.

3. Symbolika chromatyczna (Iwn): Sześć świętych kolorów minerałów

W starożytnym Egipcie kolor oznaczano słowemIwn (إيون), co również zostało przetłumaczone na"charakter," „natura”albo„być”. Namalowanie przedmiotu oznaczało nadanie mu prawdziwej kosmicznej tożsamości.

Artyści wykorzystali sześć podstawowych nieorganicznych pigmentów mineralnych, połączonych klejem zwierzęcym, białkiem jaja lub gumą akacjową:

• 1. Czerwony (Desher - دشر):Ekstrahowany z naturalnych czerwonych ochrów żelaznych ($Fe_2O_3$). Symbolizował energię słoneczną, ogień fizyczny, męską witalność i zwycięską moc, używaną w czerwono-brązowych odcieniach skóry mężczyzn pracujących pod słońcem. W negatywnym sensie symbolizował palącą pustynię i chaotyczną wściekłość Seta;
• 2. Żółty (Khenet - خنت):Ekstrahowany z trującej żółtej lub jaskrawej ochry.orpiment (trisiarczek arsenu - $As_2S_3$). Symbolizował wieczne, nieskazitelne ciało bogów, słoneczny blask Ra i był używany do określenia bladokremowych odcieni skóry szlachcianek przebywających w odosobnieniu w pomieszczeniach zamkniętych;
• 3. Niebieski (Khesbedj - خسبدج):Pierwszy na świecie syntetyczny pigment:Błękit egipski (krzemian wapnia i miedzi - $CaCuSi_4O_{10}$), syntetyzowany przez stapianie krzemionki kwarcowej, wapna, wiórów miedzi i natronu w piecach w temperaturze 850°C. Symbolizował pierwotne wody Nunu, kosmiczne niebiosa i lapis-lazuli włosy bogów;
• 4. Zielony (Wadj - واج):Pozyskiwane ze sproszkowanegomalachit (węglan miedzi)lub zielony narybek. Symbolizowana roślinność, żyzne wylewy Nilu, kwitnące życie i wieczne zmartwychwstanie (na przykładzie zielonoskórej twarzy Ozyrysa);
• 5. Białe (Hedj - حج):Otrzymywany z surowego siarczanu wapnia (gips) lub kredy (węglan wapnia). Symbolizował czystość moralną, sakralną czystość rytualną i światło, używany do odzieży lnianej i szat kapłańskich;
• 6. Czarny (Kem - كم):Produkowany ze sproszkowanej sadzy lub węgla drzewnego. Symbolizował bogaty, żyzny muł aluwialny pozostawiony przez wylew Nilu, regenerację i podziemne łono Ozyrysa.

4. Techniki rzeźbienia reliefowego: płaskorzeźba a płaskorzeźba zatopiona

Egipskie ściany architektoniczne były rozległymi płótnami z kamienia wyrzeźbionymi dwoma różnymi technikami fizycznego reliefu, wybranymi specjalnie na podstawie warunków oświetlenia otoczenia:

1. Płaskorzeźba / Płaskorzeźba (النقش البارز)

Rzeźbiarz usunął całe otaczające kamienne tło, pozostawiając postacie, hieroglify i detale uniesione kilka milimetrów nad powierzchnię:

• Wymaga ogromnej pracy i precyzji technicznej;
• Zarezerwowane głównie dlaWnętrza świątyń, ciemne podziemne sanktuaria i wewnętrzne kaplice grobowe.gdzie miękkie, migoczące światło lampy oliwnej rzucało miękkie cienie wzdłuż wzniesionych konturów (wspaniały przykład w Świątyni Seti I w Abydos).

2. Płaskorzeźba wklęsła/płaskorzeźba nacięta (النقش الغائر – Cavo-Rilievo)

Kamienne tło pozostało nienaruszone w płaszczyźnie pierwotnej powierzchni, natomiast rzeźbiarz wciął się głęboko w kamień wzdłuż konturów postaci, wydobywając wewnętrzne modelowanie znajdujące się pod powierzchnią:

• Szybki, trwały i bardzo opłacalny;
• Prawie powszechnie stosowane welewacje zewnętrzne świątyni, ogromne portale pylonowe i kolumny zewnętrznego dziedzińca. Pod gorącym, pionowym słońcem egipskiej pustyni głęboko nacięte rowki rzucają dramatyczne, ostre czarne cienie, dzięki czemu rzeźby są łatwo czytelne z odległości setek metrów (jak widać w Karnaku, Edfu i Medinet Habu).

5. Malowanie ścian grobowca: Fresco Secco i technika nakładania warstw

Wbrew powszechnemu przekonaniu malowidła ścienne na grobowcach starożytnego Egiptu nie były prawdziwymi freskami (Dobre świeże, gdzie farbę nakłada się na mokry tynk). Zostali straceni wFresh Secco (التصوير الجداري الجاف)na całkowicie suchych ścianach poprzez skrupulatny, wieloetapowy proces przemysłowy:

1. Przygotowanie ściany:Nierówne ściany wapiennego pokładu wygładzono grubą warstwą mułu nilowego zmieszanego z posiekaną słomą (muna), następnie pokryty drobnym białym tynkiem (Tynk) w celu stworzenia jasnej, kredowobiałej powierzchni do rysowania;
2. Dostosowanie siatki:Mistrzowie kreślarstwa zerwali czerwone liny zanurzone w pigmentze, aby umieścić na tynku proporcjonalną 18-kwadratową siatkę;
3. Wstępny szkic:Mistrz rysownik płynnie naszkicował wstępne zarysy hieroglificznych postaci i legend.czerwony atramentz cienką szczoteczką z trzciny;
4. Korekta:Główny pisarz królewski dokonał przeglądu ścian, wprowadzając niezbędne poprawki anatomiczne i proporcjonalne, pisaną pogrubioną czcionką.czarny atrament;
5. Aplikacja koloru:Praktykanci i malarze wypełniali szerokie płaszczyzny chromatyczne grubymi farbami mineralnymi zmieszanymi z wodą i klejami zwierzęcymi;
6. Końcowy czarny kontur:Mistrzowie malarze powrócili do rysowania ostrych, ostrych konturów w kolorze czarnym lub ciemnoczerwonym wokół każdej postaci, palca, oka i hieroglificznego ptaka;
7. Lakierowanie ochronne:W XVIII i XIX dynastii artyści nakładali przezroczystą naturalną żywicę drzewną (żywicę pistacjową) na wybrane detale, tworząc świetlistą i olśniewającą powłokę ochronną, która zachowała żywe kolory przez ponad 3500 lat.

6. Pomnik monumentalny: prawo frontalności i bezpośredniego spojrzenia

Trójwymiarową rzeźbą egipską rządził tzwPrawo frontalności (قانون الواجهة والتناظر), rygorystycznie sformułowane przez historyków sztuki:

• Bezpośrednie spojrzenie:Posągi zaprojektowano tak, aby można je było oglądać wyłącznie z przodu. Głowa i tułów nigdy nie skręcają się, nie przechylają ani nie obracają; postać bez mrugnięcia okiem wpatruje się w wieczność, wchodząc w bezpośrednią interakcję z widzem lub bóstwem;
• Symetria dwustronna:Jeśli przez środek nosa, brody, pępka i kości łonowej poprowadzono wyimaginowaną pionową linię, lewa i prawa połowa ciała są symetrycznymi lustrami;
• Pozycja kroku:Posągi mężczyzn są prawie powszechnie przedstawiane jako stojące ze swoimilewa noga do przodu, ale przy obu roślinach posadzonych całkowicie płasko u podstawy i na poziomie bioder, postawa wyrażająca gotowość do wiecznego działania bez powodowania niestabilnej równowagi fizycznej;
• Integracja blokowa:Egipskie kamienne posągi zostały wyrzeźbione z pojedynczych monolitycznych bloków twardego kamienia (granit, dioryt, kwarcyt, bazalt). Aby uniknąć kruchych, wystających kończyn, które mogłyby pękać przez tysiąclecia, ramiona przylegały ściśle do tułowia, a przestrzenie między nogami i za plecami były zakotwiczone w solidnym, pionowym kamiennym pilastrze (tzw.Tylny słupek).

7. Skala hierarchiczna: siła wizualna i wymiar społeczny

W egipskich kompozycjach artystycznych o rozmiarze fizycznym nie decydowała fizyczna odległość od kamery lub widza, aleznaczenie społeczne, polityczne i duchowe (proporcja hierarchiczna - الحجم التراتبي):

• Faraon jako olbrzym:Panujący król jest przedstawiany jako kolosalny tytan górujący nad swoimi wrogami, urzędnikami dworskimi i zagranicznymi jeńcami (jak widać na Palecie Narmera, gdzie król Narmer góruje nad swoimi uciekającymi wrogami, oraz w Abu Simbel, gdzie Ramzes II ma 20 metrów wysokości);
• Bogowie i królowie jako równi sobie:Tylko bóstwa są przedstawione w tej samej skali co faraon, wizualnie potwierdzając ich boski status na równi z bogami;
• Żony, dzieci i służące:W grobowcach szlacheckich właściciel grobowca dominuje nad sceną w monumentalnej skali; Jego żona jest przedstawiona jako stojąca obok niego, stanowiąca około połowy do trzech czwartych jego wzrostu, podczas gdy jego dzieci pojawiają się jako miniaturowe dorosłe osoby ściskające jego łydki, a robotnicy rolni pojawiają się w małych rejestrach wykonujących codzienne zadania.

8. Herezja Amarneńska: radykalny naturalizm i ekspresja słoneczna

W połowie XIV wieku p.n.e. (XVIII dynastia), faraonAmenhotep IV (Echnaton)rozbiło 1500-letni kanon sztuki egipskiej, rozpoczynając rewolucjęStyl Amarny (فن العمارنة):

• Radykalna prawdziwa anatomia:Echnatona i jego rodzinę przedstawiano z wydłużonymi czaszkami, ciężkimi, opadającymi szczękami, mrużącymi oczami w kształcie migdałów, chudymi, chudymi ramionami, mięsistymi brzuchami, szerokimi, opuchniętymi biodrami i grubymi udami, przedstawiając faraona jako ojca i matkę ludzkości przesiąkniętą życiodajną energią słońca;
• Bezprecedensowa intymność w domu:Po raz pierwszy w historii Egiptu przedstawiono faraona całującego swoje córki, podrzucającego dzieci na kolanach i trzymającego królową za rękę.Nefretetepod promieniującymi ramionami ochronnymi Atona;
• Dynamiczny ruch krzywoliniowy:Sztywne pionowe siatki ustąpiły miejsca płynnym, organicznym krzywiznom, zrelaksowanym postawom i wyrazistym, naturalistycznym studiom zwierząt (takim jak skaczące cielęta i ptactwo wodne na fototapetach Amarna Green Room);
• Mistrz rzeźbiarstwa Totmes:Wykopaliska w Amarnie odsłoniły warsztat czołowego rzeźbiarza Tutmozisa, odsłaniając wspaniałe gipsowe portrety i słynne na całym świecie malowane wapienne popiersie królowej Nefertiti (obecnie w berlińskim Neues Museum), które równoważy naturalną strukturę kości z wysublimowanym królewskim majestatem.

9. Arcydzieła sztuki starożytnego Egiptu ze wszystkich dynastii

Poniższe szczegóły matrycy przedstawiają arcydzieła starożytnej egipskiej rzeźby, malarstwa i płaskorzeźby, ich okresy chronologiczne i depozyty muzealne:

10. Wycieczki specjalistyczne z zakresu historii sztuki i epigrafiki z Ultra Egypt Travel

Analiza oryginalnych czerwonych linii siatki pod ścianami niedokończonych grobowców w Dolinie Królów, analiza wypukłych płaskorzeźb z Abydos lub studiowanie arcydzieł Muzeum Egipskiego wymaga głębokiego akademickiego kontekstu kuratorskiego.

Działa na podstawie licencji Ministerstwa Turystyki nr 874 (klasa A) i akredytacji IATA nr 90229930,Ultra Egypt Travelorganizuje dostosowane do indywidualnych potrzeb trasy epigraficzne i poświęcone historii sztuki:

• Epigraficzne seminaria akademickie terenowe:Prywatne wykłady z historii sztuki na miejscu.Świątynia Setiego I w Abydos, Medineta Habu, orazGrobowce szlachty (Szejk Abd el-Qurna)prowadzone wyłącznie przez licencjonowanych i przeszkolonych na uniwersytetach egiptologów;
• Dostęp VIP do niedokończonych grobowców:Uzyskaj oficjalne pozwolenia od Najwyższej Rady Starożytności na inspekcję grobowców królewskich i szlacheckich, w których zachowały się niedokończone etapy rysowania, wycinania siatek czerwonych linii i poprawek węglem (takich jakHoremheb KV57);
• Muzeum Arcydzieł Trasa:Prywatne wycieczki z przewodnikiem po galeriach arcydziełMuzeum Egipskie w Tahrir, OnWielkie Muzeum Egipskie (GEM), orazLuksorskie Muzeum Sztuki Starożytnej;
• Protokoły naziemne VIP:Klimatyzowany, luksusowy transport dla kadry kierowniczej Mercedes-Benz po Kairze, Minyi i Luksorze z dedykowaną opieką konsjerża.